21/02/2022
Odpowiedni wybór obuwia roboczego to kwestia nie tylko komfortu, ale przede wszystkim bezpieczeństwa i zdrowia w miejscu pracy. Buty robocze stanowią pierwszą linię obrony przed urazami stóp, które mogą wyniknąć z upadku ciężkich przedmiotów, przebicia podeszwy, poślizgnięcia czy działania substancji chemicznych. Kluczowe aspekty, na które należy zwrócić uwagę przy wyborze, to prawidłowy rozmiar oraz spełnianie odpowiednich norm bezpieczeństwa.
Zbyt małe lub zbyt duże buty mogą prowadzić do otarć, pęcherzy, bólu stawów, a nawet długotrwałych problemów z kręgosłupem. Niewłaściwy rozmiar wpływa również na stabilność i pewność kroku, zwiększając ryzyko potknięcia czy upadku. Z kolei buty niespełniające wymogów bezpieczeństwa nie zapewnią odpowiedniej ochrony przed specyficznymi zagrożeniami występującymi w danym środowisku pracy.
Dlaczego Prawidłowy Rozmiar Ma Fundamentalne Znaczenie?
Wielogodzinna praca w niewygodnych butach to udręka, która znacząco obniża komfort i wydajność. Jednak w przypadku obuwia roboczego stawka jest znacznie wyższa. Prawidłowy rozmiar gwarantuje, że stopa będzie stabilnie osadzona w bucie, co minimalizuje ryzyko urazów skrętnych czy zwichnięć. Zbyt luźne buty mogą powodować przesuwanie się stopy, co prowadzi do otarć i utraty stabilności. Zbyt ciasne obuwie uciska, ogranicza krążenie krwi, powoduje drętwienie i ból, a także zwiększa ryzyko powstawania odcisków i nagniotków. Ponadto, ciasne buty mogą ograniczać przestrzeń dla palców, co jest szczególnie niebezpieczne w przypadku obuwia z podnoskiem ochronnym – ucisk na palce może być bolesny, a w skrajnych przypadkach prowadzić do ich deformacji.
Pamiętajmy, że stopa może nieznacznie zmieniać swój rozmiar w ciągu dnia, zwłaszcza po wielu godzinach pracy, gdy jest zmęczona i lekko opuchnięta. Dlatego tak ważne jest, aby mierzyć buty w odpowiednim momencie i z uwzględnieniem warunków, w jakich będą użytkowane.
Jak Prawidłowo Zmierzyć Stopę i Dobrać Rozmiar?
Najlepszym sposobem na dobranie prawidłowego rozmiaru butów roboczych jest dokładne zmierzenie stopy i porównanie wyniku z tabelą rozmiarów udostępnioną przez producenta. Każda marka może mieć nieco inną rozmiarówkę, dlatego opieranie się na rozmiarze noszonym w obuwiu codziennym może być mylące. Oto jak to zrobić krok po kroku:
- Przygotowanie: Potrzebujesz kartki papieru (większej niż stopa), ołówka lub długopisu, linijki lub miarki. Ważne jest, aby mierzyć stopę pod koniec dnia, gdy jest ona lekko opuchnięta – to odzwierciedla jej maksymalny rozmiar podczas pracy. Mierz obie stopy, ponieważ często różnią się one długością (zawsze dobieraj rozmiar do większej stopy). Załóż skarpetę, w której planujesz nosić buty robocze (zazwyczaj grubszą niż codzienna).
- Pomiar długości: Połóż kartkę papieru na płaskiej powierzchni, najlepiej przy ścianie. Postaw stopę na kartce, piętą dotykając ściany. Upewnij się, że stopa leży płasko i ciężar ciała jest równomiernie rozłożony. Ołówkiem lub długopisem obrysuj kształt stopy, trzymając narzędzie pionowo. Zaznacz najdalszy punkt palca (zazwyczaj dużego) i najdalszy punkt pięty. Zmierz odległość w linii prostej między tymi dwoma punktami w milimetrach lub centymetrach. To jest długość Twojej stopy.
- Pomiar szerokości (opcjonalnie, ale zalecane): Zmierz najszerszy punkt stopy (zazwyczaj w okolicy śródstopia). Niektórzy producenci podają również szerokość lub tęgość obuwia.
- Porównanie z tabelą producenta: Znajdź tabelę rozmiarów konkretnego producenta butów, które Cię interesują. Porównaj zmierzoną długość stopy z wartościami podanymi w tabeli. Pamiętaj, że rozmiar buta (długość wkładki) powinien być nieco większy niż długość stopy – zazwyczaj zaleca się dodanie 0,5 cm do 1 cm zapasu, aby stopa miała swobodę ruchu i nie dotykała czubka buta, zwłaszcza w obuwiu z podnoskiem.
- Przymiarka: Zawsze przymierzaj buty robocze z odpowiednią skarpetą. Zrób to pod koniec dnia. Po założeniu butów, upewnij się, że masz swobodę ruchu palcami. Stań prosto, a następnie przejdź się w butach. Sprawdź, czy pięta nie unosi się zbyt mocno. Buty powinny być wygodne od razu – nie licz na to, że się „rozejdą” jak obuwie codzienne, zwłaszcza jeśli są wykonane z wytrzymałych, sztywnych materiałów.
Normy Bezpieczeństwa Obuwia Roboczego: EN ISO 20345 i EN ISO 20347
Poza rozmiarem, najważniejszym kryterium wyboru obuwia roboczego są normy bezpieczeństwa, które określają poziom ochrony, jaki zapewniają buty. Dwie kluczowe normy to EN ISO 20345 i EN ISO 20347.
- EN ISO 20345: Obuwie Bezpieczne
Ta norma dotyczy obuwia, które jest zaprojektowane tak, aby chronić użytkownika przed urazami, które mogą wystąpić w wyniku wypadków w miejscu pracy. Kluczowym elementem obuwia zgodnego z EN ISO 20345 jest podnosek ochronny, który wytrzymuje uderzenie z energią do 200 J (co odpowiada upadkowi przedmiotu o wadze 20 kg z wysokości 1 metra) oraz ściskanie z siłą 15 kN (około 1,5 tony). Obuwie zgodne z tą normą jest oznaczone literą S (Safety). - EN ISO 20347: Obuwie Zawodowe
Ta norma dotyczy obuwia, które nie posiada podnoska ochronnego o wytrzymałości 200 J. Obuwie zawodowe zapewnia ochronę przed innymi zagrożeniami, takimi jak poślizgnięcie, urazy mechaniczne (inne niż te wymagające podnoska 200J), zabrudzenia, wilgoć czy niska temperatura (w przypadku obuwia ocieplanego). Obuwie zgodne z tą normą jest oznaczone literą O (Occupational).
Ważne jest, aby dobrać obuwie zgodne z normą wymaganą na danym stanowisku pracy. Informacje o wymaganiach powinny być dostępne w przepisach wewnętrznych firmy lub ocenie ryzyka zawodowego.
Poziomy Ochrony Obuwia Zgodnego z EN ISO 20345
Norma EN ISO 20345 dzieli obuwie na różne kategorie w zależności od dodatkowych właściwości ochronnych, które posiadają. Podstawową kategorią jest SB, a kolejne poziomy (S1, S2, S3, S4, S5) dodają kolejne wymogi:
| Oznaczenie | Wymagania Podstawowe (SB) | Dodatkowe Wymagania | Przykładowe Zastosowanie |
|---|---|---|---|
| SB | Podnosek ochronny (200 J), Odporność na poślizg (SRA, SRB lub SRC) | Brak dodatkowych wymagań (poza podstawowymi dla SB) | Prace suche, gdzie wymagana jest tylko ochrona palców przed uderzeniem. |
| S1 | SB + | Zamknięty obszar pięty, Właściwości antyelektrostatyczne (A), Absorpcja energii w części piętowej (E) | Prace w suchym środowisku, magazyny, logistyka, przemysł lekki. |
| S2 | S1 + | Odporność na przepuszczalność i absorpcję wody (WRU - Water Repellent Upper) | Prace w wilgotnym środowisku, gdzie wymagana jest ochrona przed wodą z góry (np. zachlapanie), budownictwo, rolnictwo. |
| S3 | S2 + | Odporność na przebicie (P), Ukształtowanie podeszwy z urzeźbieniem (HI/CI - opcjonalnie) | Prace w wilgotnym lub mokrym środowisku, gdzie istnieje ryzyko przebicia podeszwy (np. na budowie, w lesie), przemysł ciężki, outdoor. |
| S4 | SB + | Właściwości antyelektrostatyczne (A), Absorpcja energii w części piętowej (E). Obuwie formowane (np. gumowe, poliuretanowe). | Prace w środowiskach mokrych lub zanieczyszczonych cieczami, gdzie wymagana jest wodoszczelność całego buta, przemysł chemiczny, prace porządkowe. |
| S5 | S4 + | Odporność na przebicie (P), Ukształtowanie podeszwy z urzeźbieniem | Najwyższy poziom ochrony w obuwiu formowanym. Prace w bardzo mokrych, błotnistych i zanieczyszczonych środowiskach z ryzykiem przebicia. |
Dodatkowe oznaczenia na butach mogą informować o specyficznych właściwościach, np. HI (izolacja od ciepła), CI (izolacja od zimna), HRO (odporność podeszwy na kontakt z gorącym podłożem), FO (odporność podeszwy na oleje i paliwa), M (ochrona śródstopia), AN (ochrona kostki).
Buty Robocze Ocieplane a Normy
W przypadku pracy w niskich temperaturach kluczowe jest obuwie ocieplane. Takie buty, oprócz standardowych wymogów bezpieczeństwa (EN ISO 20345) lub zawodowych (EN ISO 20347), powinny posiadać właściwości izolacyjne od zimna. Norma EN ISO 20345/20347 przewiduje dodatkowe oznaczenie CI (Cold Insulation), które potwierdza, że obuwie chroni stopę przed zimnem. Obuwie z oznaczeniem CI testowane jest na odporność na zimno w temperaturze -17°C. Dobra izolacja termiczna jest niezbędna, aby zapobiec odmrożeniom i zapewnić komfort termiczny podczas pracy w chłodniach, na zewnątrz w okresie zimowym czy w nieogrzewanych pomieszczeniach.
Wybierając buty ocieplane, upewnij się, że posiadają zarówno odpowiednią kategorię ochrony (np. S3 dla pracy na zewnątrz w wilgoci i z ryzykiem przebicia) jak i oznaczenie CI. Materiał ocieplający (np. naturalna wełna, Thinsulate, sztuczne futro) również ma znaczenie dla komfortu i skuteczności izolacji.
Pytania i Odpowiedzi Dotyczące Butów Roboczych
Wielu użytkowników ma podobne wątpliwości przy wyborze obuwia roboczego. Oto kilka często zadawanych pytań:
Czym dokładnie różnią się normy EN ISO 20345 i EN ISO 20347?
Główną różnicą jest obecność i wytrzymałość podnoska ochronnego. Obuwie zgodne z EN ISO 20345 (Safety Footwear) musi posiadać podnosek ochronny wytrzymujący uderzenie 200 J i ściskanie 15 kN. Obuwie zgodne z EN ISO 20347 (Occupational Footwear) nie musi mieć podnoska ochronnego o takiej wytrzymałości, choć może posiadać wzmocnienia chroniące przed lżejszymi urazami mechanicznymi. Obie normy określają jednak inne wymagania, takie jak odporność na poślizg, właściwości antyelektrostatyczne czy absorpcję energii w pięcie, w zależności od kategorii (O1, O2, O3 w EN ISO 20347 analogicznie do S1, S2, S3 w EN ISO 20345, ale bez podnoska 200J).
Czy buty S3 są zawsze wodoodporne?
Buty w kategorii S3 posiadają właściwość WRU (Water Repellent Upper), co oznacza, że materiał wierzchni (cholewka) jest odporny na przepuszczanie i absorpcję wody przez określony czas. Nie oznacza to jednak, że cały but jest wodoszczelny jak kalosz. Wodoszczelność całego obuwia (na przykład w butach gumowych lub poliuretanowych) jest oznaczana jako WR (Water Resistance) i jest typowa dla kategorii S4 i S5. Obuwie S3 chroni przed wilgocią i zachlapaniem, ale długotrwałe zanurzenie w wodzie może spowodować przemoknięcie.
Jak często powinno się wymieniać buty robocze?
Trwałość butów roboczych zależy od wielu czynników, takich jak intensywność użytkowania, środowisko pracy, jakość wykonania i materiały. Nie ma jednej sztywnej reguły, ale obuwie należy wymienić natychmiast, gdy zauważymy jakiekolwiek uszkodzenia osłabiające ich właściwości ochronne – np. pęknięcia podeszwy, uszkodzenie cholewki, widoczne odkształcenie podnoska. Nawet jeśli buty wyglądają na nieuszkodzone, materiały ochronne (jak np. podnosek czy wkładka antyprzebiciowa) mogą ulec zużyciu lub osłabieniu w wyniku normalnego użytkowania lub narażenia na specyficzne warunki (np. chemikalia, wysoka temperatura). Zaleca się regularne przeglądanie obuwia roboczego i wymianę, gdy tylko pojawią się wątpliwości co do ich pełnej funkcjonalności ochronnej, zazwyczaj co 1-2 lata przy intensywnym użytkowaniu.
Czy mogę używać wkładek ortopedycznych w butach roboczych?
Tak, w większości przypadków jest to możliwe i zalecane, jeśli potrzebujesz wsparcia ortopedycznego. Ważne jest jednak, aby upewnić się, że wkładka nie zmienia znacząco dopasowania buta i nie wpływa negatywnie na jego właściwości ochronne, w szczególności na właściwości antyelektrostatyczne (jeśli obuwie je posiada). Niektóre specjalistyczne buty robocze mogą mieć dedykowane systemy wkładek lub wymagać wkładek spełniających określone normy. Zawsze warto sprawdzić zalecenia producenta obuwia.
Podsumowanie
Wybór odpowiednich butów roboczych to inwestycja w Twoje zdrowie i bezpieczeństwo. Nigdy nie lekceważ znaczenia prawidłowego rozmiaru – poświęć czas na dokładne zmierzenie stopy i przymierzenie butów z odpowiednią skarpetą. Równie ważne jest sprawdzenie, czy obuwie spełnia normy bezpieczeństwa (EN ISO 20345 lub EN ISO 20347) i posiada wymagane dodatkowe właściwości (np. S3, CI), zgodne z ryzykiem występującym na Twoim stanowisku pracy. Pamiętaj, że dobrze dobrane buty robocze to podstawa komfortowej i bezpiecznej pracy każdego dnia.
Zainteresował Cię artykuł Wybór Butów Roboczych: Rozmiar i Normy? Zajrzyj też do kategorii Obuwie, znajdziesz tam więcej podobnych treści!