Normy zimowych butów roboczych

Praca w zimowych warunkach stawia przed pracownikami, a co za tym idzie – przed ich wyposażeniem, szczególne wyzwania. Niskie temperatury, śnieg, lód i wilgoć nie tylko obniżają komfort, ale przede wszystkim zwiększają ryzyko wypadków. Odmrożenia, poślizgnięcia, upadki, a także urazy mechaniczne stóp to realne zagrożenia, z którymi można skutecznie walczyć, wybierając odpowiednie obuwie robocze. Ale co to znaczy „odpowiednie”? Kluczem są normy bezpieczeństwa, które precyzyjnie określają wymagania dla obuwia ochronnego i zawodowego. Zrozumienie tych norm jest niezbędne, aby podjąć świadomą decyzję i zapewnić sobie optymalną ochronę w najtrudniejszych warunkach.

Podstawowe normy, które regulują kwestię obuwia roboczego, w tym zimowego, to EN ISO 20345 oraz EN ISO 20347. Chociaż obie dotyczą obuwia używanego w środowisku pracy, różnią się kluczowym elementem ochrony – obecnością podnoska ochronnego. Wybór między nimi zależy od specyfiki wykonywanej pracy i związanego z nią ryzyka.

EN ISO 20345: Obuwie bezpieczne z podnoskiem

Norma EN ISO 20345 odnosi się do obuwia bezpiecznego. Cechą charakterystyczną obuwia spełniającego tę normę jest wyposażenie go w podnosek ochronny, który jest zaprojektowany tak, aby chronić palce stopy przed uderzeniem z energią do 200 dżuli oraz przed ściskaniem z siłą do 15 kN (kiluniutonów). Energia 200 J odpowiada upadkowi przedmiotu o masie 20 kg z wysokości 1 metra lub przedmiotu o masie 10 kg z wysokości 2 metrów. Jest to poziom ochrony, który jest niezbędny w wielu branżach, gdzie istnieje ryzyko upadku ciężkich przedmiotów na stopę, takich jak budownictwo, przemysł ciężki, magazynowanie czy praca z maszynami.

Obuwie zgodne z normą EN ISO 20345 jest dodatkowo klasyfikowane według różnych kategorii bezpieczeństwa, oznaczanych literą S (od ang. Safety):

• SB (Safety Basic): Podstawowe wymagania bezpieczeństwa, w tym podnosek ochronny (200 J).
• S1: Wymagania SB plus właściwości antyelektrostatyczne (A), absorpcja energii w części piętowej (E), zabudowana pięta.
• S2: Wymagania S1 plus odporność na przepuszczanie i wchłanianie wody (WRU - Water Resistant Upper) dla wierzchu obuwia.
• S3: Wymagania S2 plus odporność na przebicie (P) oraz urzeźbiona podeszwa (oznaczenie cleated outsole). Kategoria S3 jest często wybierana do pracy w trudnych, mokrych warunkach z ryzykiem nadepnięcia na ostre przedmioty.
• S4: Obuwie wykonane w całości z gumy lub polimeru. Wymagania SB plus właściwości antyelektrostatyczne (A), absorpcja energii w części piętowej (E). Jest to obuwie wodoszczelne.
• S5: Wymagania S4 plus odporność na przebicie (P) oraz urzeźbiona podeszwa. Obuwie wodoszczelne z pełną ochroną.

W kontekście zimowych butów roboczych, szczególnie ważne są dodatkowe oznaczenia, które mogą występować przy kategoriach S1, S2, S3, S4, S5. Jednym z kluczowych dla zimy jest oznaczenie CI, które oznacza izolację od zimna. Obuwie z oznaczeniem CI jest testowane pod kątem utrzymania odpowiedniej temperatury wewnątrz buta w niskich temperaturach zewnętrznych. Inne ważne oznaczenia to:

• WR: Odporność całego obuwia na wodę (Water Resistant). Różni się od WRU, które dotyczy tylko wierzchu.
• HRO: Odporność podeszwy na kontakt z gorącym podłożem (do 300°C).
• FO: Odporność podeszwy na oleje i paliwa.
• SRC, SRA, SRB: Odporność na poślizg. SRC to najlepsza kategoria, obejmująca testy na ceramicznej podłodze z roztworem SLS (SRA) oraz na stalowej podłodze z gliceryną (SRB). Dla zimowych warunków, gdzie istnieje ryzyko poślizgnięcia na lodzie czy śniegu, właściwości antypoślizgowe podeszwy są absolutnie kluczowe.

EN ISO 20347: Obuwie zawodowe bez podnoska

Norma EN ISO 20347 dotyczy obuwia zawodowego. Główną różnicą w stosunku do normy EN ISO 20345 jest brak podnoska ochronnego chroniącego przed uderzeniem 200 J. Obuwie zgodne z tą normą nadal musi jednak spełniać szereg innych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy, które są niezbędne w miejscach, gdzie ryzyko urazu mechanicznego palców jest niskie lub nie występuje, ale wymagana jest ochrona przed innymi zagrożeniami, takimi jak poślizgnięcie, wilgoć czy zmęczenie stóp.

Obuwie zgodne z normą EN ISO 20347 jest klasyfikowane według kategorii oznaczanych literą O (od ang. Occupational):

• OB (Occupational Basic): Podstawowe wymagania, np. dla obuwia z odkrytą piętą (np. sandały), ale spełniającego inne wymogi normy.
• O1: Wymagania OB plus właściwości antyelektrostatyczne (A), absorpcja energii w części piętowej (E), zabudowana pięta.
• O2: Wymagania O1 plus odporność na przepuszczanie i wchłanianie wody (WRU) dla wierzchu obuwia.
• O3: Wymagania O2 plus odporność na przebicie (P) oraz urzeźbiona podeszwa.

Podobnie jak w przypadku normy EN ISO 20345, obuwie zgodne z EN ISO 20347 może posiadać dodatkowe oznaczenia informujące o specyficznych właściwościach, które są szczególnie istotne dla obuwia zimowego. Należą do nich wspomniane już CI (izolacja od zimna), WR (odporność na wodę), HRO (odporność na gorący kontakt), FO (odporność na oleje i paliwa) oraz oznaczenia antypoślizgowe (SRC, SRA, SRB). Choć obuwie O3 posiada odporność na przebicie i urzeźbioną podeszwę jak S3, brak podnoska 200 J czyni je nieodpowiednim do pracy w środowiskach z ryzykiem spadających przedmiotów.

Wybór zimowych butów roboczych – co jest najważniejsze?

Przy wyborze zimowych butów roboczych, normy EN ISO 20345 i EN ISO 20347 stanowią punkt wyjścia. Należy jednak zwrócić szczególną uwagę na dodatkowe oznaczenia, które są kluczowe w niskich temperaturach i zmiennych warunkach pogodowych:

1. Izolacja od zimna (CI): To absolutnie kluczowe oznaczenie dla obuwia zimowego. Obuwie z izolacją CI zapewnia komfort termiczny stopy, zapobiegając wychłodzeniu, a nawet odmrożeniom. Izolacja może być wykonana z różnych materiałów, takich jak naturalna wełna, futro syntetyczne, Thinsulate™ czy specjalne membrany.
2. Odporność na poślizg (SRC): Praca na śniegu, lodzie czy mokrych, zmarzniętych powierzchniach wymaga podeszwy o doskonałych właściwościach antypoślizgowych. Oznaczenie SRC gwarantuje najwyższy poziom odporności na poślizg testowany w standardowych warunkach laboratoryjnych. Warto jednak pamiętać, że żadna podeszwa nie zapewnia 100% bezpieczeństwa na idealnie gładkim lodzie. Dobrze urzeźbiona podeszwa, która odprowadza wodę i śnieg, jest równie ważna co sam materiał podeszwy.
3. Odporność na wodę (WR lub WRU): Zimowe warunki często oznaczają obecność wilgoci – topniejący śnieg, deszcz ze śniegiem. Obuwie powinno skutecznie chronić przed przemakaniem. Oznaczenie WR (całego obuwia) jest lepsze niż WRU (tylko wierzchu), zwłaszcza jeśli pracujemy w miejscach, gdzie stopa może być zanurzona w wodzie lub błocie pośniegowym. Wodoszczelność często osiąga się dzięki zastosowaniu membran hydroizolacyjnych.
4. Podnosek ochronny (EN ISO 20345): Jeśli charakter pracy wiąże się z ryzykiem spadających przedmiotów lub przygniecenia stopy, wybór obuwia z normą EN ISO 20345 (kategorie S1, S2, S3, S4, S5) jest konieczny. W zimie najczęściej wybierane są buty w kategoriach S3 lub S5 ze względu na wymóg odporności na przebicie i urzeźbioną podeszwę, połączone z dodatkowym oznaczeniem CI i SRC.
5. Odporność na przebicie (P): Praca na zewnątrz w zimie często wiąże się z ryzykiem nadepnięcia na ostre przedmioty ukryte pod śniegiem lub błotem. Obuwie z wkładką antyprzebiciową (oznaczenie P, kategorie S1P, S3, S5, O3) zapewnia dodatkową ochronę stopy.

Materiały i konstrukcja – więcej niż tylko normy

Poza spełnianiem norm, jakość wykonania i użyte materiały mają ogromny wpływ na komfort i trwałość zimowych butów roboczych. Warto zwrócić uwagę na:

• Materiały wierzchnie: Naturalna skóra (licowa, nubuk, zamsz) jest trwała i przy odpowiedniej impregnacji zapewnia dobrą ochronę przed wilgocią. Materiały syntetyczne wysokiej jakości mogą być lżejsze i oferować lepszą wodoszczelność (np. specjalistyczne tworzywa polimerowe).
• Materiały izolacyjne: Wspomniane już Thinsulate, wełna, futro syntetyczne – ich gęstość i rodzaj wpływają na skuteczność izolacji. Warto szukać informacji o gramaturze izolacji.
• Membrany: Membrany typu Gore-Tex czy podobne technologie zapewniają wodoszczelność przy jednoczesnym odprowadzaniu potu na zewnątrz, co jest kluczowe dla utrzymania stopy w suchości i cieple.
• Podeszwa: Materiał podeszwy (np. poliuretan, guma, Vibram®) i jej bieżnik wpływają na antypoślizgowość, elastyczność w niskich temperaturach oraz odporność na ścieranie i niskie temperatury. Podeszwy wykonane z dwóch warstw PU (PU/PU) lub PU i gumy (PU/Guma) są często stosowane ze względu na połączenie lekkości, amortyzacji i trwałości/odporności na skrajne temperatury.
• System sznurowania/zapięcia: Solidne, dobrze zaprojektowane systemy ułatwiają dopasowanie buta i zapobiegają dostawaniu się śniegu do środka.

Podsumowanie norm i oznaczeń w tabeli

Uwaga: Oznaczenia CI i WR/WRU, choć kluczowe dla obuwia zimowego, są wymaganiami dodatkowymi i muszą być wyraźnie wskazane przez producenta na metce lub w dokumentacji obuwia, niezależnie od podstawowej kategorii S lub O. To samo dotyczy oznaczeń antypoślizgowych (SRA, SRB, SRC).

Często Zadawane Pytania

Czy buty S3 są zawsze odpowiednie na zimę?
Niekoniecznie. Kategoria S3 zapewnia ochronę przed uderzeniem, przebiciem, ma wodoodporny wierzch i urzeźbioną podeszwę. Jednak aby buty S3 były odpowiednie na zimę, muszą posiadać dodatkowe oznaczenie CI (izolacja od zimna) oraz najlepiej SRC (najwyższy poziom antypoślizgowości). Bez izolacji termicznej, nawet najlepsze S3 nie ochronią przed mrozem.

Czym różni się norma EN ISO 20345 od EN ISO 20347?
Główną różnicą jest obecność podnoska ochronnego w normie EN ISO 20345 (obuwie bezpieczne), który chroni przed uderzeniem 200 J i ściskaniem 15 kN. Obuwie zgodne z EN ISO 20347 (obuwie zawodowe) nie posiada tego podnoska, ale spełnia inne wymogi bezpieczeństwa i higieny.

Co oznacza oznaczenie CI na butach roboczych?
Oznaczenie CI (Cold Insulation) informuje, że obuwie zostało przetestowane i spełnia wymagania dotyczące izolacji od zimna. Oznacza to, że but skutecznie utrzymuje ciepło wewnątrz, chroniąc stopę przed niskimi temperaturami zewnętrznymi.

Czy buty z normą O3 wystarczą do pracy na budowie zimą?
Zazwyczaj nie. Praca na budowie wiąże się z wysokim ryzykiem spadających przedmiotów (np. materiałów budowlanych, narzędzi), dlatego niezbędne jest obuwie z podnoskiem ochronnym, czyli spełniające normę EN ISO 20345 (kategorie S1, S1P, S2, S3, S4, S5). Obuwie O3, choć posiada wkładkę antyprzebiciową i urzeźbioną podeszwę, nie zapewnia ochrony palców przed uderzeniem 200 J.

Jakie oznaczenie antypoślizgowe jest najlepsze na zimę?
Oznaczenie SRC jest najlepsze. Gwarantuje odporność na poślizg testowaną zarówno na podłożu ceramicznym z roztworem SLS (SRA), jak i na podłożu stalowym z gliceryną (SRB). Podeszwa z oznaczeniem SRC w połączeniu z odpowiednim, głębokim bieżnikiem zapewnia najlepszą przyczepność w typowych zimowych warunkach.

Podsumowanie

Wybór odpowiednich zimowych butów roboczych to inwestycja w bezpieczeństwo, zdrowie i komfort pracy w trudnych warunkach. Nie wystarczy, że buty będą po prostu „ciepłe”. Muszą one spełniać rygorystyczne normy bezpieczeństwa, które gwarantują ochronę przed szeregiem zagrożeń. Norma EN ISO 20345 (obuwie bezpieczne z podnoskiem 200 J) jest niezbędna tam, gdzie występuje ryzyko urazów mechanicznych palców, podczas gdy norma EN ISO 20347 (obuwie zawodowe bez podnoska) jest odpowiednia dla mniej ryzykownych środowisk. Kluczowe dla zimowej specyfiki pracy są jednak dodatkowe oznaczenia, takie jak CI (izolacja od zimna), SRC (najwyższa antypoślizgowość) oraz WR (odporność na wodę). Zawsze sprawdzaj oznaczenia na metce lub w dokumentacji produktu i dopasuj je do specyfiki swojego stanowiska pracy i panujących warunków. Pamiętaj, że odpowiednio dobrane i zadbane obuwie robocze to podstawa bezpiecznej i efektywnej pracy w zimie.

Zainteresował Cię artykuł Normy zimowych butów roboczych? Zajrzyj też do kategorii Obuwie, znajdziesz tam więcej podobnych treści!