30/08/2024
Marco Polo, słynny wenecki podróżnik i kupiec, przemierzył tysiące kilometrów przez lądy i morza, docierając do najdalszych zakątków Azji. Jego epicka podróż, trwająca ponad dwie dekady, wystawiła na próbę nie tylko jego wytrzymałość i spryt, ale z pewnością także jego obuwie. Choć szczegółowe opisy jego garderoby nie zachowały się w historycznych źródłach, możemy spekulować, jakie buty nosił Marco Polo, bazując na warunkach, z jakimi musiał się zmierzyć na szlakach handlowych Jedwabnego Szlaku.
Prawdopodobnie Marco Polo, podobnie jak inni kupcy i podróżnicy tamtych czasów, wybierał obuwie dostosowane do różnorodnych warunków klimatycznych i terenowych. Na cieplejszych obszarach i w bardziej rozwiniętych regionach mogły to być skórzane sandały, zapewniające wentylację i komfort. Jednak na długich, trudnych odcinkach, przemierzanych pieszo lub na grzbiecie zwierząt, z pewnością potrzebował znacznie bardziej wytrzymałych rozwiązań. Możemy przypuszczać, że nosił zakryte buty z grubą podeszwą, które skutecznie chroniły stopy przed ostrymi kamieniami, nierównościami terenu, a także zmiennymi warunkami pogodowymi, od upałów pustyni po chłód górskich przełęczy.
Podróż do Chin: Wyzwania dla Obuwia na Jedwabnym Szlaku
Podróż Marco Polo do Chin, którą rozpoczął w 1271 roku wraz z ojcem Niccolò i stryjem Maffeo, była przedsięwzięciem niezwykle ambitnym i wymagającym. Trasa wiodła przez różnorodne krainy, stawiając przed podróżnikami, a co za tym idzie, przed ich obuwiem, ciągłe wyzwania.
Z Wenecji do Akki i Dalej na Wschód
Wiosną 1271 roku Marco, Niccolò i Maffeo wyruszyli z Wenecji, płynąc najpierw do Akki. Po perypetiach związanych z wyborem papieża i uzyskaniem listów dla Kubilaj-chana, wreszcie ruszyli w głąb Azji. Początkowy etap mógł wymagać solidnych butów podróżnych, ale prawdziwe wyzwania miały dopiero nadejść.
Podróż przez Armenię, Mosul, Tebryz, Kerman, aż do portu Ormuz nad Zatoką Perską, wiodła przez tereny o zróżnicowanym klimacie i ukształtowaniu. Marco opisywał tętniące życiem centra handlowe, takie jak Tebryz, ale także surowe krajobrazy. Decyzja o rezygnacji z podróży morskiej z Ormuzu do Indii na rzecz kontynuowania drogi lądem oznaczała konieczność zmierzenia się z ekstremalnymi warunkami.
Przez Pustynie i Góry
Jednym z najtrudniejszych etapów była przeprawa przez pustynię Iranu. Upał, piasek i ogromne odległości wymagały obuwia, które chroniłoby przed gorącym podłożem i było wystarczająco wytrzymałe na ciągłe ścieranie. Pomocne były dwugarbne wielbłądy baktriany, ale znaczne odcinki pokonywano zapewne pieszo.
Następnie podróżnicy wkroczyli na tereny obecnego Afganistanu. Marco opisywał ruiny Balchu, dawnej stolicy Baktrii, która mimo zniszczeń wciąż stanowiła bramę do Jedwabnego Szlaku. Kolejnym wyzwaniem były góry Pamir. Przejście przez przełęcz Terak na wysokości 4000 m n.p.m. było ekstremalnie trudne. Marco wspominał o rozrzedzonym powietrzu, zimnie i głodzie. W takich warunkach zwykłe buty by nie wystarczyły. Konieczne było ciepłe, solidne obuwie, chroniące przed odmrożeniami i zapewniające przyczepność na stromych i kamienistych szlakach.
Po pokonaniu Pamiru dotarli do Hotanu, a następnie przemierzali surowy krajobraz Wielkiego Stepu i pustyni Takla Makan. Pustynia ta, znana z fatamorgan i trudnych warunków, ponownie wymagała obuwia odpornego na piasek, upał w dzień i chłód w nocy. Cała ta długa droga, często w karawanach, z noclegami w karawanserajach, była nieustannym testem dla trwałości butów.
Pobyt w Chinach: Obuwie w Nowym Świecie
Po dotarciu do prowincji Tangut i wreszcie na dwór wielkiego chana Kubilaj-chana około 1275 roku, Marco Polo spędził w Chinach siedemnaście lat. Jego rola jako zaufanego emisariusza chana oznaczała dalsze, liczne podróże po rozległym imperium.
Podróżował do różnych prowincji, często w celu egzekwowania podatków i zbierania informacji. Opisywał miasta i krainy, które dla Europejczyków były całkowicie nieznane. W tych podróżach, przemierzając różnorodne tereny, od gęsto zaludnionych obszarów po dzikie rejony, jego obuwie musiało być wszechstronne i wytrzymałe.
Szczególnie dużo miejsca w swojej relacji poświęcił miastu Kinsaj (dzisiejsze Hangzhou), które uznał za najwspanialsze na świecie. Było to ogromne, rozwinięte cywilizacyjnie miasto z licznymi kanałami i mostami. Pracując tam prawdopodobnie jako poborca podatkowy, Marco musiał przemierzać miasto wzdłuż i wszerz. W miejskim środowisku, na brukowanych ulicach i mostach (jak słynny most w Pekinie, noszący dziś jego imię), mógł nosić lżejsze, ale nadal wytrzymałe buty, być może coś w rodzaju solidnych skórzanych trzewików, które były powszechne w średniowiecznej Europie, ale dostosowane do azjatyckich warunków.
Podróże Poza Chinami: Indie i Inne Krainy
Marco Polo odbył także misje poza granicami Chin, w tym słynne poselstwo do Indii. Podróż ta wiodła głównie drogą morską, co zmieniało wymagania wobec obuwia. Na statkach potrzebowałby raczej obuwia zapewniającego przyczepność na mokrych pokładach, a po dotarciu do portów i eksploracji lądu – obuwia odpowiedniego do klimatu tropikalnego, być może wspomnianych wcześniej sandałów lub lekkich, przewiewnych butów.
Odwiedził Indonezję (Sumatra), Cejlon, dotarł do Indii (Maabar, Wybrzeże Malabarskie), a nawet na Zanzibar u wybrzeży Afryki. Każda z tych krain charakteryzowała się innym klimatem i terenem, co sugeruje, że Marco Polo musiał mieć dostęp do kilku par obuwia lub wybierać buty na tyle uniwersalne, by sprostały różnorodnym warunkom.
Powrót do Domu i Spisanie Wspomnień
Po 24 latach podróży, w 1295 roku, Marco Polo powrócił do Wenecji. Legenda głosi, że on i jego towarzysze wrócili w zniszczonych, mongolskich strojach, a ich krewni początkowo ich nie poznali. Dopiero gdy rozcięli szwy swoich ubrań, wysypując ukryte klejnoty, potwierdzili swoją tożsamość i bogactwo zdobyte na Wschodzie. Chociaż ta historia dotyczy ubrań, pokazuje skalę zgromadzonego majątku, co mogło pozwolić na zakup wysokiej jakości obuwia podczas podróży.
Uwięzienie w Genui w 1298 roku, podczas wojny między Wenecją a Genuą, doprowadziło do powstania jego słynnego dzieła. Wspólnie z Rustichellem z Pizy, Marco spisał swoje wspomnienia, które znamy dziś jako „Opisanie świata” (lub „Il Milione”). Książka ta, opisująca jego podróże, miasta, kultury i cuda Azji, pośrednio świadczy o skali wyzwań, jakim musiało sprostać jego obuwie na szlaku. Każdy opis miasta, pustyni, góry czy wybrzeża to miejsce, po którym stąpały jego stopy, chronione przez buty, o których tak niewiele wiemy.
Opisanie Świata: Książka, Która Zainspirowała
Książka Marco Polo, spisana w dialekcie starofrancuskiego, stała się jednym z najważniejszych źródeł wiedzy o Azji dla średniowiecznych Europejczyków. Mimo że nie zawiera szczegółowych opisów jego ekwipunku, w tym obuwia, jej istnienie i szeroki wpływ na późniejszych podróżników i kartografów, takich jak Krzysztof Kolumb czy twórca mapy Fra Mauro, podkreśla ogromne znaczenie i skalę jego wypraw. Każda opisana kraina, każde miasto, każdy szlak to świadectwo jego fizycznej podróży, którą umożliwiło m.in. odpowiednie przygotowanie, w tym wybór trwałego obuwia.
Różne Wersje i Kontrowersje
Fakt, że do dziś zachowało się 119 rękopiśmiennych wersji „Opisania świata”, świadczy o ogromnym zainteresowaniu, ale też o trudnościach w ustaleniu oryginalnego tekstu. Zmiany dokonywane przez kopistów i tłumaczy mogły dotyczyć różnych aspektów opowieści, choć mało prawdopodobne jest, by dodawano lub usuwano opisy detali takich jak obuwie.
Jednak sama autentyczność podróży Marco Polo do Chin jest przedmiotem kontrowersji do dziś. Niektórzy badacze, jak Frances Wood, kwestionują, czy Marco dotarł dalej niż do Konstantynopola, argumentując brakiem wzmianek o nim w chińskich źródłach czy pominięciem tak charakterystycznych elementów chińskiej kultury jak Wielki Mur (który jednak w tamtych czasach nie istniał w obecnej formie), pismo czy picie herbaty.
| Argumenty sceptyków (za Frances Wood) | Kontrargumenty uznających prawdziwość relacji Marco Polo (za Igorem de Rachewiltzem i Laurence’em Bergreenem) |
|---|---|
| Brak wzmianek o Marco Polo w chińskich źródłach, mimo jego rzekomo ważnej pozycji na dworze chana. | Relację potwierdzają pośrednio chiński dokument i perska kronika dotyczące misji z księżniczką Kokaczin. Marco mógł być wspomniany pod nieznanym nam chińskim lub mongolskim imieniem. |
| Używanie przez Marco perskich nazw miejscowości sugeruje korzystanie z perskich przewodników, a nie osobiste doświadczenie. | W ówczesnej Persji nie istniały przewodniki po Chinach. Perski był powszechnie używanym językiem na dworze Kubilaj-chana, stąd użycie tych nazw przez Marco. |
| Brak opisu Wielkiego Muru Chińskiego. | Wielki Mur w obecnym kształcie nie istniał w czasach Marco Polo. Chińscy kartografowie wspomnieli o nim dopiero w 1579 r. |
| Brak opisu chińskiego pisma, druku, czy zwyczaju picia herbaty. | Marco wspomina o księgach chińskich astrologów. Mongołowie pili kumys, nie herbatę. Opisał rośliny, które mogą być herbatą assamską. |
| Brak opisu krępowania stóp kobiet. | Kobiety ze skrępowanymi stopami przebywały głównie w domach i nie były widoczne na ulicach dla podróżnika. |
| Opis udziału Marco w oblężeniu Xiangyang, które miało miejsce przed jego przybyciem do Chin. | Ten fragment jest faktycznie niewiarygodny i mógł zostać dodany przez Rustichella lub samego Marco dla ubarwienia opowieści. |
| Mylne przekonanie, że Marco przywiózł z Chin makaron. | Marco nie twierdzi w swojej książce, że przywiózł makaron. To późniejsza legenda. |
Zwolennicy autentyczności wskazują na liczne szczegółowe opisy, które mógł stworzyć tylko naoczny świadek, takie jak wykorzystanie węgla, papierowy pieniądz, Wielki Kanał czy pekiński most, a także fakt przywiezienia mongolskiego sługi czy posiadanie pajdzy od chana (choć sceptycy mają na to kontrargumenty). Niezależnie od stanowiska w tej debacie, opisane w książce trasy i warunki podróżowania dają nam pewien obraz tego, jakiego rodzaju obuwia potrzebował ktoś, kto przemierzał te obszary.
Miejsce Urodzenia Marco Polo
Choć większość badaczy przyjmuje, że Marco Polo urodził się w Wenecji, istnieje teoria (zwłaszcza wśród badaczy chorwackich), że miejscem jego narodzin była wyspa Korčula w Dalmacji, która w tamtych czasach należała do Wenecji. W Korčuli do dziś wskazuje się dom, w którym rzekomo miał przyjść na świat. Niezależnie od dokładnego miejsca urodzenia, weneckie korzenie i tradycje kupieckie rodziny Polo ukształtowały go jako podróżnika i kupca, gotowego na dalekie i wymagające wyprawy, do których odpowiednie obuwie było absolutną koniecznością.
Często Zadawane Pytania
- Jakie buty nosił Marco Polo podczas podróży?
Na podstawie opisów terenów, przez które podróżował, można przypuszczać, że nosił obuwie dostosowane do różnych warunków: skórzane sandały na cieplejszych terenach i w miastach, a także wytrzymałe, zakryte buty z grubą podeszwą na trudne, kamieniste i górskie szlaki oraz pustynie. - Czym zajmował się Marco Polo w Chinach?
Na dworze Kubilaj-chana Marco Polo zdobył zaufanie władcy i pełnił rolę jego emisariusza. Podróżował po imperium, zbierając informacje i zajmując się między innymi egzekwowaniem podatków. - Kto napisał książkę "Opisanie świata"?
Książka została spisana przez Rustichellego z Pizy w oparciu o relacje i notatki Marco Polo podczas ich wspólnego uwięzienia w Genui. - Ile lat trwała podróż Marco Polo do Chin i z powrotem?
Cała podróż Marco Polo, od wyjazdu z Wenecji w 1271 roku do powrotu w 1295 roku, trwała 24 lata. - Gdzie urodził się Marco Polo?
Większość badaczy uważa, że Marco Polo urodził się w Wenecji, choć istnieje teoria, że miejscem jego narodzin była wyspa Korčula.
Choć nie posiadamy dokładnych ilustracji czy opisów obuwia noszonego przez Marco Polo, sama skala i trudność jego podróży przez pustynie, góry i odległe krainy Azji jasno wskazują, że musiało być to obuwie niezwykle wytrzymałe, solidne i dostosowane do ekstremalnych warunków. Buty Marco Polo, choć anonimowe, były cichymi świadkami jednej z najwspanialszych przygód w historii ludzkości, umożliwiając mu dotarcie do celu i powrót, by opowiedzieć światu o cudach Wschodu.
Zainteresował Cię artykuł Buty Marco Polo: Obuwie Wielkiego Podróżnika? Zajrzyj też do kategorii Moda, znajdziesz tam więcej podobnych treści!